Katana wa bushi no tamashi

Ja

Miecz

Prace

Linki

Kontakt

Zbiory

Powrót

Słownik terminów japońskich

ANA - japońskie słowo oznaczające otwór, w przypadku tsub służy do określania otworów w tarczy jelcowej - środkowego nakago ana, bocznych kozuka ana i kogai ana oraz małych udenuki ana do przewleczenia sznura.

AOGANE - stop złota ze srebrem.

AOI - prawoślaz, roślina o sercowatych liściach , jej ozdobna odmiana nazywana jest malwą; także termin na określenie jednej z odmian kształtu tsub.

DOTE MIMI - krawędź tsuby wyraźnie wyodrębniona i wystająca nad powierzchnię tarczy.

FUCHI - pierścień metalowy na rękojeści miecza od strony tsuby.

FUKURIN - okucie krawędzi tsuby innym metalem , np shakudo fukurin to krawędź ujęta w pierścień wykonany ze stopu shakudo.

GATA - przyrostek stawiany na końcu wyrazu określającego rodzaj , odmianę, czy model przedmiotu, w tym przypadku tsuby.

GIMEI - podrobiony, sfałszowany podpis wytwórcy.

GUNSEN - wachlarz dowódcy wojskowego, odpowiednik buławy, często stosowany motyw zdobniczy.

HABAKI - metalowa nakładka, mufka, od strony głowni miecza, blokująca miecz w pochwie .

HANA - kwiat, bardzo często stosowany motyw zdobniczy na tsubach.

HINERI - krawędź tsuby w kształcie plecionego sznura.

HIRA ZOGAN - inkrustacja w niskim reliefie.

HIRAMEN - główna strona tsuby, awers.

HITSU UME - wypełnienie ( zaślepienie) otworu kozuka hitsu ana , występujące często przy tsubach przeznaczonych do katany , której nie wyposażono w kozukę.

HON ZOGAN - płaska inkrustacja, w której motyw zdobniczy jest na równym poziomie z powierzchnią tła.

INOME - ("oko dzika") ażurowy motyw zdobniczy w kształcie serca .

HORIMONO - grawerunek, przeważnie na głowni miecza.

IRO E ZOGAN - inkrustacja barwnymi metalami dająca motyw o zróżnicowanej kolorystyce.

ISHIME JI - fakturowane tło, wykonane za pomocą dłuta lub młotka.

ITA - płyta tsuby.

JI SUKASHI - termin na określenie dużego ażuru , gdzie wycięte są znaczne partie powierzchni tarczy jelca.

KAGE SUKASHI - ażur negatywowy.

KAKIHAN - sygnatura wykonana w stylu pisma pieczęciowego.

KAKU - czworobok, prostokąt, słowo stosowane na określenie prostokątnego kształtu , np tarczy jelcowej czy krawędzi tsuby.

KAO - sygnatura.

KASHIRA - kapturek zamykający rękojeść. Zwykle wykonany z miękkiego metalu jako para wraz z fuchi. Inna nazwa to KABUTO GANE.

KATAHITSU ANA - japoński zwrot informujący o wykonaniu w tsubie tylko jednego bocznego otworu (zwykle są dwa).

KATANA - miecz o długości ostrza powyżej 2 shaku (60,6cm)

KATCHUSHI - płatnerz; w złożeniach słowo to oznacza też tsuby wykonane przez rzemieślników parających się wytwarzaniem uzbrojenia.

KIKU - chryzantema; częsty motyw zdobniczy tsub, także jeden z rodzajów form tsuby.

KIN - złoto.

KINKO - miękki metal, termin stosowany do tsub innych niż wykonanych z żelaza.

KIRI - paulownia; częsty motyw zdobniczy na tsubach i monach (herbach) wielu rodów japońskich.

KODOGU - metalowe elementy oprawy miecza, poza tsubą.

KOGAI HITSU ANA - jeden z bocznych otworów tsuby przeznaczony dla nożyka kozuka.

KOGAI - szpila, wykonana z żelaza lub innego metalu, często zdobiona, noszona w specjalnej kieszonce saya. Służyła do układania włosów, rozsupływania węzłów zbroi , także do oznaczania zwłok pokonanych przeciwników.

KOGATANA - nożyk, głownia, której rękojeść stanowiła kozuka.

KOIGUCHI -wejście do saya.

KOJIRI - metalowe zakończenie saya miecza.

KOSHIRAE - oprawa miecza, wszystkie elementy poza głownią.

KOZUKA - podręczny nożyk o długości kilkunastu centymetrów, umieszczony w specjalnej kieszonce w saya miecza. Termin ten odnosi się do całego nożyka , jak i tylko do jego rękojeści; głownia nożyka nosi nazwę kogatana.

MARU GATA - kształt okrągły.

MIMI - krawędź.

MOKKO - kształt wielopłatkowy, w zależności od liczby płatków rozróżnia się rozmaite rodzaje tego kształtu.

MUKADE - ("stonoga") w zdobieniu tsub terminem tym określa się plastyczną dekorację z plecionki , wykonanej z drutu wpuszczanego w powierzchnię tsuby. Ponieważ ten typ tsub upodobał sobie jeden ze sławnych samurajów TAKEDA SHINGEN zaczęto tak zdobione tsuby określać terminem SHINGEN TSUBA.

MEI - podpis wytwórcy,sygnaturana tsubie lub nakago miecza.

MUMEI - "bez podpisu" termin stosowany do nie sygnowanych mieczy i tsub.

MUZORI - miecz o krzywiźnie zero , głównie w konstrukcji tanto.

NAGASA - długość głownimiecza ( bez rękojeści)

NAKAGO - trzpień głowni miecza.

NAKAGO ANA - środkowy ,podłużny otwór tsuby przeznaczony do osadzania w nim trzipienia ostrza (nakago).

NADEMARU GATA - kształt tsuby w kształcie czworoboku o zaokrąglonych narożach.

NAMBAN - ("południowy barbarzyńca") terminem tym określany jest styl nie tylko w zdobnictwie , lecz także w malarstwie, charakteryzuje się stosowaniem motywów obcych, europejskich, a w przypadku tsub głównie chińskich.

NANAKO - typ zdobienia powierzchni gęstymi, wypukłymi kropkami, ułożonymi we wzór przypominający rybią ikrę (nanako - ikra )

NEKOGAKI - "pazury kota", rysy na powierzchni ( zwykle habaki) przypominające zadrapania pazurami.

NERIKAWA TSUBA - tsuba wykonana z grubej skóry (także neri tsuba)

NIKUBORI JI SUKASHI - duży ażur pozytywowy z motywem dekoracyjnym wykonanym trójwymiarowo.

NUNOME - technika inkrustacji złotymi drucikami w układzie pionowym i poziomym, wzór przypominający tkaninę ( nunome znaczy tkanina , materiał)

OMOTE - przednia strona,awers.

OTOTSU - (DEKOBOKO) powierzchnia tsuby fakturowana w wyraźne, duże wypukłości i wgłębienia.

RYOHITSU - japońskie określenie na dwa otwory znajdujące się po bokach otworu środkowego , przeznaczone na kogai i kozuka.

SAKU - słowo oznaczające "wykonał" znak umieszczany na końcu inskrypcji sygnującej.

SAKURA - kwiat wiśni

SAWARI - stop cyny i ołowiu w kolorze szarym.

SAYA - pochwa miecza

SEKIGANE - wypełnienie zakończeń otworu nakago ana ( czasem również hitsu ana) wykonane z miękkiego metalu - zwykle miedzi, w celu precyzyjnego osadzenia tsuby na trzpieniu ostrza.

SENTOKU - stop w kolorze złocistożóltym składający się zmiedzi, ołowiu, i cynku.

SEPPA DAI - owalna powierzchnia z obu stron tsuby wokół nakago ana , do któej przylega seppa czyli nakładka potrzebna do właściwego umocowania tsuby domiecza; zwykle pozbawiona dekoracji.

SHAKUDO (UKIN) - stop miedzi i złota w kolorze połyskliwej czerni o niebieskawym odcieniu.

SHIBUICHI - stop wykonany z 2,5 części srebra i 10 części miedzi ( 4:1 stąd nazwa stopu) co daje srebrzystoszary kolor.

SHIGURE - grawerunek przypominający padający deszcz, często stosowany na tsubach i habaki

SHINGEN - zobacz MUKADE

SHISHIAI BORI - relief wklęsły, wykonany poniżej powierzchni tarczy jelcowej.

SHO - mały w odniesieniu do rozmiarów

SUAKA - miedź

SUKASHI - ażur; terminem sukashi określa się tsuby o ażurowej dekoracji.

TAKAZOGAN - inkrustacja w wysokim reliefie.

TEKKOTSU - "kości żelaza" małe grudki czystego żelaza widoczne na powierzchni tsuby, zwłaszcza na krawędzi.

TETSU - żelazo

TOMOE - symbol wody , wywodzący się z chińskiego "tao"

TOSHO - miecznik, kowal, to samo co katana kaji

TSUBA - jelec tarczowy, garda miecza.

TSUKA - rękojeśc miecza

TSUKA ITO - oplot rękojeści

TSURU - żuraw

TSUKURU - to samo co SAKU, ale pisame innym znakiem.

UDENUKI ANA - dwa małe okrągłe otwory umieszczane w dolnej części tsuby , blisko krawędzi , przeznaczone do przewleczenia sznura , który okręca się wokół przegubu dłoni,co ma zabezpieczyć przed wyślizgnięciem się miecza z ręki.

URA - odwrotna strona.

YO SUKASHI - ażur pozytywowy.

ZOGAN - technika inkrustacji metalami.

 

powrót